Het decor is ronduit uitzonderlijk. De serre werd gebouwd vlak voor 1900, maar de exacte datum, de naam van de architect of de betrokken ambachtslui zijn onbekend. De archieven gingen verloren bij een bombardement in 1914, terwijl het gebouw zelf als bij wonder gespaard bleef. Wat overblijft, is een van de mooiste en tegelijk meest mysterieuze art-nouveaucreaties van Europa.
Dat hebben we te danken aan de vastberaden zusters Ursulinen, die kort na de Belgische onafhankelijkheid in Sint-Katelijne-Waver bij Mechelen een katholieke meisjesschool oprichtten. Wat begon als één klas in 1841, groeide uit tot een pensionaat dat begin 20ste eeuw 750 leerlingen telde, afkomstig uit heel Europa, Noord- en Zuid-Amerika, Afrika, Australië, Brazilië en zelfs Japan. Zo’n internationaal leerlingenbestand was uitzonderlijk voor die tijd, net als de keuze voor art nouveau als stijl voor de ontvangstruimte waar ouders – vaak van de andere kant van de wereld – hun dochters kwamen bezoeken.
De indrukwekkende serre trotseerde de tijd en de twee oorlogen, mede dankzij de vooruitstrevende ingenieurskunst achter haar constructie. Ze is opgebouwd als een gietijzeren koepel, met glas-in-loodramen die een exuberante tuin met Oost-Indische kers uitbeelden, geïnspireerd op de Japanse esthetiek.
Glaskunstenares Raphaëlle Collette, gespecialiseerd in artistiek glas-in-lood, licht voor ons de kenmerken van de indrukwekkende koepel van de Wintertuin toe: ‘Die glasramen zijn uiterst zeldzaam. De afmetingen alleen al, tientallen vierkante meters glas-in-lood, vormen een technisch huzarenstukje, al was het maar om de structuur te maken. De bloemenmotieven zijn bijzonder verfijnd en bovendien niet geschilderd – zoals toen gebruikelijk was – maar uitsluitend gemaakt van geslepen glas. Sommige ramen zijn gemaakt van opalineglas en deels mechanisch bewerkt om textuurverschillen te creëren.’
Die vooruitstrevende spirit, zowel op esthetisch als pedagogisch vlak, leeft vandaag nog steeds voort in de school met haar tijdloos betoverende koepel.
Met dank aan de onvermoeibare en gepassioneerde gids Michel Drijkoningen voor zijn waardevolle inzichten.
De toenmalige bisschop drong erop aan dat de gebouwen voor katholieke instellingen in gotische stijl werden opgetrokken, maar de zusters kozen resoluut voor art nouveau. Nochtans werd die stijl vaak geassocieerd met vrijmetselarij en socialisme, notoire antiklerikalen dus. De adel en de bourgeoisie, die flink betaalden voor de opleiding van hun dochters, waren er helemaal weg van.
Vanaf juli organiseert het Ursulineninstituut de ‘Art Nouveau Apéro’s’, met ‘s ochtends een begeleid bezoek, gevolgd door een klassiek concert en een aperitief. De opbrengst gaat naar sociale projecten. Programma en info:
